GALAXIA EZAGUNENAK

Magallanesen hodei txikia


Magallanesen Laino Txikia, NGC 292 bezala ere ezaguna, Esne Bidearen inguruan dagoen galaxia irregular bat da. 30.000 milioi izar baino gehiago ditu. 200.000 argi-urteko distantziara, Esne Bidearen inguruan dagoen bizilagunetako bat da. Begi hutsez ikus daitekeen objekturik urrunenetako bat ere bada. Gutxi gora-behera -72 graduko inklinazioarekin, errazago ikusten da hego hemisferiotik. Tucana konstelazioan dago.

Magallanesen laino handia

Magallanesen Laino Handia (LMC ingelesez) galaxia nano bat da, Esne Bidetik hurbilen dagoen hirugarrena eta honen satelite galaxia bat osatzen duena.
Galaxia txikiago hau Esne Bidea kaltetzen ari da, eta, beraz, izar eta planeten disko kiribila, Magallanesen Laino Handiaren grabitate indarraren ondorioz, oso bortizki bihurritu eta deformatzen ari da.
Duela 700 milioi urte, galaxia honek Esne Bidearen muga zeharkatu zuen, duela gutxiko gertaera bat estandar kosmologikoen arabera. Honela, bere materia ilunaren eduki handiaren ondorioz, gure galaxiaren egitura eta mugimendua, bertan erortzean, gogor aldatu zituen.

Andromeda galaxia

Andromedaren galaxia ospetsua, M31 edo NGC 224 bezala ezaguna, galaxia kiribil erraldoi bat da, gugandik gertuen dagoena eta begi hutsez ikusten dena, Lurretik 2,5 milioi argi urtera dagoen arren. Galaxien Tokiko Taldearen zati da, bi galaxia kiribil handi dituena: Andromeda eta Esne Bidea.

Tokiko taldearen gainontzeko galaxiak, 30 inguru, txikiagoak dira; horietako asko handienetako baten sateliteak dira.

Andromeda da gehien aztertu den galaxia, bertan, kanpotik, galaxia baten ezaugarri guztiak ikus daitezkeelako: egitura espirala, kumulu globular eta irekiak, izarrarteko materiala, nebulosa planetarioak, supernoba geldikinak eta nukleo galaktikoa.

Ezaugarri hauek Esne Bidean ere aurkitzen dira, baina ezin dira hain zehatz ikusi, bertan murgilduta gaudelako eta gure galaxia gehiena izarrarteko hautsak ezkutatzen duelako.

Esnebidea

Esne Bidea unibertsoko 200 bilioi izar inguru dituen espiral formako galaxia bat da, non Eguzki Sistema dagoen.

Esne Bidearen izena grezierazko Kiklios Galaxios hitzetik dator, “Esne bidea” esan nahi duena.

Esne Bidearen lehen behaketak, Demokrito greziar astronomoak egin zituen. Galaxiaren lehen mapa William Herschelek egin zuen 1785ean, izarren banaketa aztertu eta disko handi bat osatzen zutela ondorioztatu zuena. 1916an Harlow Shapley astronomoak Esne Bidearen tamaina osoa eta Eguzki Sistemaren kokapena kalkulatu zituen.

Orduko noranzkoan biratuz, Esne Bideak hainbat beso kiribil erakusten ditu (Perseus, Sagitario, Centauro, Cygnus) espiral formatuan eta gas hodeiez estalitako nukleoa osatzen duten izarren eraketa trinko bat, non zientzialariek zulo beltz baten existentzia susmatzen duten.

Eguzki Sistema Orion edo Lokalen besoan dago, Sagitarioren beso espiralaren zati dena.

Esne Bidearen ezaugarriak
Esne-bidearen neurria 100 mila eta 120 mila argi-urte artekoa da diametro osoan, eta 80 mila argi-urte lodierakoa. Nukleoaren diametroak 30 mila argi urte inguru ditu iparraldetik hegoalderako noranzkoan eta 40 mila argi urte Ekuatore noranzkoan.

Esneki Bidea, zientzialariek ‘Tokiko Taldea’ deitzen duten galaxia multzo batena da, 50 galaxia inguruz osatua. Talde honetako nagusienen artean Esne Bidea, Andromeda eta Trianguloko Galaxia daude, gainerakoak hiru handi hauen inguruan orbitatzen duten galaxia nanoak dira, ‘Satelite galaxiak’ bezala ezagutzen direnak.